De poëzie van klimaatverandering (copy)

Tijdschrift Milieu
september 2023, nr. 4

De poëzie van klimaatverandering

Door: Lyanne van den Berg

De Klimaatdichters is een beweging van in het Nederlands schrijvende woordkunstenaars. Naar het voorbeeld van de Britse Poets for the Planet strijden ze met poëzie in al haar verschijningsvormen voor een klimaatvriendelijke wereld. Een korte bloemlezing en kennismaking.

Uit de kunst

Thomas Möhlmann
Foto: Sterre Parigger

Hier liep de vloedlijn

De golven sloegen zich hier kapot op het zand, tot hier blies de wind, tot hier kwam het water

– mooie mooie wereld en alles alles erin

tot hier liepen de duinen, hier kroop en zwierf het helmgras tot over de toppen de pannen in

tot hier blies de wind, tot hier kwam het water, achter de duinen kuste je me en liepen we tussen de stammen en takken, tussen kust en 

achterland, op weg naar huis, mooie onze mooie wereld en alles, alles nog erin.

Thomas Möhlmann

Thomas Möhlmann is dichter, redacteur en literair organisator. Hij schrijft aan zijn zevende dichtbundel, onderhoudt een moestuin aan zee, is lid van GroenLinks en sympathiseert met Extinction Rebellion.

Hoe inspireert klimaatverandering jou?
“Ik schrijf om uiteindelijk alles waar ik van hou en alles wat me angst aanjaagt een naam en een plek te geven in taal.” 

Wat hoop je met je klimaatpoëzie te bereiken?
“Het is nog altijd zoeken naar wat poëzie precies kan betekenen in de strijd die vanuit zo veel mogelijk verschillende disciplines gevoerd moet worden. Ik denk dat ieder zich naar beste kunnen moet inzetten, en dat dat beste kunnen in mijn geval talig is, in poëzie of op z’n minst in afgewogen woorden. Daarmee hoop ik precies hetzelfde als de Schotse activiste Lauren MacDonald hoopt wanneer ze de oliegigant Equinor en de Noorse regering tijdens een aandeelhoudersvergadering aanspreekt over hun aanhoudende investeringen in fossiele energiewinning: “You may block out my words with cognitive dissonance and feeble excuses, but maybe one day you might realise that there was never any reasonable excuse for endangering the future of life on earth.”

Saskia Stehouwer

onder ons

ik weet dat jullie er zijn
mijn reisgenoten 
met wie ik samenkom in de nacht
om een ring te vormen
rond de wereld 
met wie ik treur om kalende gronden
rouw om het water dat dromen verdrinkt

met jullie maak ik plannen
om longen schoon te vegen
een hart te transplanteren 
een verse huid te laten groeien 

ik weet dat jullie er zijn
omdat het moet gebeuren 
aan de voet van de boom
aan de oever van de rivier
waar vis en mens waar vogel en otter
waar water en zand

ik weet dat jullie er zijn
ik zie het vet druipen
van het dak van de wereld
waar de lichten nog aan zijn

onze tenen reiken naar het beven van de grond
tot de draden die ons verbinden
zich ritsen tot een weefsel

kom binnen
we vertrekken
als de dag begint

Saskia Stehouwer

Saskia is klimaatdichter. Ze publiceerde vier dichtbundels waaronder de zelfgeschepte composteerbare bundel ‘bindweefsel’.

Hoe inspireert klimaatverandering jou?
“Voor mij is klimaatverandering een voortdurend klinkende wekker die ons aanspoort om op te staan en anders te gaan leven, onszelf weer als deel van de natuur te zien en zorg te dragen voor de natuur, anderen en onszelf.”

Wat hoop je met je klimaatpoëzie te bereiken?
“Poëzie kan de klimaatboodschap anders en directer uitdragen dan bijvoorbeeld nieuwsberichten. Met krachtige en onverwachte beelden kunnen gedichten rechtstreeks binnenkomen bij de lezers en hen laten zien hoe waardevol en kostbaar onze wereld is.”

Tsead Bruinja

Dartel als een vlinder steek
als een bij

ik wilde dit gedicht strijdbaar beginnen
vanuit mijn linkse bubblicious bubbel
de meute ontkenners angsthazen en jaknikkers een beetje jennen
en de bevlogen spijbelaars verder opjutten met

jullie zouden niet thuis moeten blijven zitten terwijl wij marcheren
jullie zouden niet braaf petities moeten delen en algoritmes voeden
jullie zouden niet dat mobieltje moeten oppakken om toe te kijken
hoe anderen op twitter of instagram zich inzetten voor jullie toekomst
over zes jaar vreet het hele internet een vijfde van alle stroom
de rest gaat op aan diepvriezers waar meelwormen en zeewier
koud gehouden worden om later door een 3d-printer
als bloedrode steak op je bord te worden gedropt het komt allemaal goed

ik wilde dit gedicht beginnen met de woorden van een jonge marcheerder
die als salescoach trots leiding geeft aan een team van donateurwervers
hij zegt dat mensen emotionele wezens zijn en dat de neef van freud
dit principe al krachtig heeft ingezet in de jaren twintig
hij maakte roken sexy voor vrouwen en stond aan de wieg van de reclame

van hem leerden we verlangen naar spullen die we niet nodig hebben
bussen vol pakketjes maken nu onze stoepen onveilig
dat is goed tegen de werkloosheid
goed voor de koopkracht

ik wilde dit gedicht strijdbaar beginnen nadat ik naar gil scott-heron had geluisterd
de rapper die in 1970 riep dat de revolutie niet op tv ging komen
ik kwam niet veel verder dan

de democratie is niet van het scherm maar van de straat
de democratie heeft geen zendtijd nodig op een barkruk bij de wereld draait door
de democratie heeft jouw stem en voeten nodig bemoei je ermee voorbij het stemhokje dram onverschrokken voort

want elke politicus heeft een mailadres
en m.rutte@tweedekamer.nl laat je geen plaatjes zien
van patrijs zomertortel wulp of watersnip
hij laat je zijn tanden zien (of zijn vuisten)
als een gorilla dat doet bedoelt hij het niet slecht

wees een oorkruiper dartel als een vlinder rond je tegenstander steek als een bij

ik wilde dit gedicht afsluiten met het einde der tijden
kun je niet liken op facebook
maar ik wil jullie de advertenties niet ontzeggen
ik wil jullie iets vragen

geef je kinderen een wereld waarin ze kinderen durven te krijgen
geef hun zorgen aandacht
geef hun tijd  

Tsead Bruinja

Tsead Bruinja was in 2019 en 2020 Dichter des Vaderlands. Hij schrijft, stelt bloemlezingen samen, recenseert, presenteert, interviewt en treedt op in binnen- en buitenland (o.a. in Peru, Oekraïne en Zimbabwe).

Lyanne van den Berg

Waar we zijn

we zijn gewend gerustgesteld te worden door stijgende lijnen
kennen ze, en het woord hockeystick doet aan
net gestreken witte rokjes denken
te ruige feesten
iets van glorie, van winnen

bovendien is vierhonderd niet zoveel nog niet de huur
nog net twee kleine glazen
en dan vergeten we PPM
pap en mam klinkt het
die er niet van weten
maar delen op een miljoen
dat moet toch meevallen

pap en mam deinden rustig op en neer door de millennia heen,
proberen nu te ontsnappen aan de y-as

Lyanne van den Berg


    Warning: Undefined array key -1 in /var/hpwsites/u_twindigital_html/website/html/webroot/milieu.vvm.info/wp-content/plugins/diziner-core/lib/TwinDigital/Diziner/Core/Post.php on line 965
  • De poëzie van klimaatverandering (copy)

    Vorige pagina

    Warning: Undefined array key 0 in /var/hpwsites/u_twindigital_html/website/html/webroot/milieu.vvm.info/wp-content/plugins/diziner-core/lib/TwinDigital/Diziner/Core/Post.php on line 928
  • De poëzie van klimaatverandering (copy)

    Volgende pagina

Abonneer je op onze nieuwsbrief

Tijdschrift Milieu is een uitgave van de VVM en verschijnt zes keer per jaar in een oplage van 1.750 exemplaren.

VVM-Lidmaatschap 2026