Milieu Dossier: Reproductie, reflectie, productie. Verbeelding van de klimaatcrisis (copy)

Het conceptueel model van de doorleefde ervaring van klimaatverandering is mensgericht en verklaart op een wetenschappelijke manier dat er gelijktijdig meerdere perspectieven op een klimaatsituatie kunnen zijn. Het concept wordt gevisualiseerd door een cyclus met de elementen kennis-reflectie-betrokkenheid-actie (zie midden Figuur 1). De kennis omvat ‘exacte’ wetenschappelijke feiten en ‘ervaringsgerichte’ kennis. Deze ervaringskennis is opgedaan en opgebouwd gedurende het leven op een bepaalde plaats op een bepaalde tijd en met een eigen persoonlijke geschiedenis. De verschillende soorten kennis worden geïntegreerd in de persoon die het betreft, en leiden tot reflectie op die kennis. Via betrokkenheid bij de directe omgeving en in het bijzonder bij een acute dreiging leidt dit tot actie. 

Vervolgens brengen we in dit model de specifieke regionale (plaatselijke) invloeden en factoren in kaart die relevant zijn (Figuur 1, middelste cirkel) en ten slotte de bredere contextuele invloeden in de buitenste cirkel. 

Met deze geïntegreerde benadering kunnen studenten (of burgers) inzicht krijgen in de belangrijkste aspecten die voor hen in hun directe omgeving spelen en hun klimaatverhaal opbouwen. Zij beschrijven hun ervaringen en kennis van hun leefomgeving en krijgen beter in beeld welke acties gedaan worden en welke zij zelf willen en kunnen doen, en hoe zij zich daar gevoelsmatig toe verhouden. Over de valwind in Leersum zijn bijeenkomsten georganiseerd met getroffen burgers, en wordt een boek uitgegeven ter herinnering aan de doorleefde ‘ervaringen’. Bij de beleidsmakers in de Ebrovallei (Spanje) was storm Gloria (2020) nodig om ze de ogen te openen en samen met burgers beleid te gaan ontwikkelen (en niet zonder hen, zoals daarvoor gebeurde). Uitbreiding van de luchthaven bij Lissabon (Portugal) is door diverse acties, waaronder die van het collectief Aterra, van de baan. Deze klimaatverhalen zijn beeldend en beschrijven tevens (mogelijke) handelingen.

Studenten schrijven in hun opdracht geen fictieve verhalen, maar we kunnen wel zeker spreken van verhalen, in die zin dat er verbanden worden gelegd, er ruimte is voor het beschrijven van gevoelens en zorgen, en dat er nagedacht wordt over oplossingen, waarbij de verbeelding van de studenten wordt geprikkeld. Een literaire analyse van deze reële en doorleefde verhalen toont aan dat studenten gebruik maken van verschillende narratieve technieken. Het verder uitdiepen van literaire technieken en het kennismaken met klimaatfictie zou in de toekomst een waardevolle toevoeging kunnen zijn aan dit onderwijs. Ook voor burgers en burgerinitiatieven kan het maken van ‘doorleefde verhalen’ bijdragen aan actie, een beter begrip en het beter kunnen overbrengen van hun klimaatsituatie.